De Codex Alimentarius

Je kunt in je mailbox berichten krijgen met als onderwerp de Codex Alimentarius. De teneur van deze berichten is, dat de Codex de farmaceutische industrie in de kaart speelt en dat binnen enkele jaren homeopathische middelen, vitamines en mineralen verboden zullen worden.

In dit artikel wil ik proberen meer duidelijkheid te geven over de CA. Onderzoek op internet levert eigenlijk twee soorten sites op: die van de officiële van Ministerie van Landbouw en de WHO en een aantal sites dat sterk negatief is.

WAT IS DE CODEX ALIMENTARIUS De Codex Alimentarius is Latijn voor "voedselboek" en benoemt een aantal standaards voor voedsel. Ook geeft de Codex richtlijnen met betrekking tot de productie van voedingsmiddelen en bijvoorbeeld de toegestane hulpstoffen. De oorsprong van dit alles ligt bij de Verenigde Naties, die in 1962 een commissie Codex Alimentarius oprichtten. Door de toegenomen handel in voedingsmiddelen ontstond behoefte aan internationale afspraken met betrekking tot voedsel, naast de bestaande nationale wetten en regels. De Codex Alimentarius Commissie valt zowel onder de verantwoordelijkheid van de Voedsel- en Landbouworganisatie FAO als de Wereldgezondheidsorganisatie WHO.

De Codex Alimentarius wordt door de Wereldhandelsorganisatie gezien als de internationale autoriteit op het gebied van voedselveiligheid en consumentenbescherming. De Codex Alimentarius is inmiddels een internationale organisatie met 171 deelnemers en dat geeft dus een zeer trage besluitvorming: over elke norm moet in principe consensus bereikt worden. Bij de vergaderingen hebben ook bedrijven en bijvoorbeeld consumentenorganisaties toegang en dus (beperkte) invloed op de besluitvorming.

Het doel van de Codex is:
- het beschermen van de gezondheid van consumenten
- zorgdragen voor eerlijke voedselhandel
- de coördinatie van alle standaarden met betrekking tot voedsel

WAT REGELT DE CA?
De Codex Alimentarius regelt zelf niets, want het is geen wet. De Codex normen zijn vooral internationaal erkende handelsnormen. Een wettelijke status ontstaat indien landen de Codex normen in de eigen wetgeving opnemen, door te verwijzen naar de Codex of door normen zelf over te nemen. De Codex Alimentarius is geen hogere autoriteit die deze normen zonder inspraak oplegt. Alleen als er handelsgeschillen ontstaan tussen landen over voedsel en wat daar mee samenhangt, gaan de richtlijnen uit de Codex een rol spelen.

De Codex bevat standaards op een reeks van gebieden, bijvoorbeeld:
- zuivel en zuivelproducten, zoals kaas: vetgehalte, toegestane hulpstoffen,
- vleesproducten en visproducten
- dieetvoeding, baby- en kindervoeding
- granen en graanproducten
- groenten en vruchten, zowel vers als geconserveerd
- olie, vet, margarine
- voedingssupplementen en de gehalten aan vitamines en mineralen

De Codex Alimentarius kent daarnaast standaards voor:
- etiketten en de voedingswaardedeclaratie
- toegestane hulpstoffen en de maximale hoeveelheid daarvan
- maximaal toegestane verontreinigingen van voedsel, resten bestrijdingsmiddelen, straling
- de hygiëne met betrekking tot de voedselbereiding
- procedures om de veiligheid van voedsel vast te stellen die met behulp van biotechnologie (genetische manipulatie) wordt geproduceerd
- analysemethodes

INVLOED VAN DE CODEX OP ONS VOEDSEL
In Nederland geldt allereerst wat is vastgelegd in onze eigen wetten. Als een bepaalde bewerking (doorstraling van voedsel) in Nederland verboden is, mag deze niet zijn toegepast op producten die op de Nederlandse markt komen. Dat geldt ook als de Codex bestraling voor dat product wel zou toestaan.

Als het gaat om groeibevorderende hormonen in vlees, is de opvatting van het Codex Committee dat een aantal hormonen veilig is. In Nederland en in de EU zullen ze echter verboden blijven. De Codex bepaalt ook niet dat hormonen moeten worden gebruikt, de Codex stelt alleen een lijst op van toegelaten hormonen en de maximale restwaarden daarvan in het voedsel. Boeren en producenten hebben vervolgens de keus om deze hormonen al dan niet toe te passen, mits dat dan duidelijk is voor de consumenten.
We hebben daarnaast ook te maken met de Europese richtlijnen en verordeningen. Deze kunnen wel invloed hebben op wat wel en niet mag op het gebied van voedsel en voedselveiligheid. Vaak komen deze richtlijnen overeen met de Codexnormen, soms ook niet. Deze richtlijnen gelden voor de hele EU en ze kunnen bepalen dat bepaalde stoffen zijn verboden of dat andere stoffen aan minimale eisen moeten voldoen. De Codex kent een lijst met toegelaten bestrijdingsmiddelen en de maximale hoeveelheid die daarvan achter mag blijven op levensmiddelen. De EU kent ook een lijst die daar grotendeels mee overeenkomt. De EU-lijst kent voor méér middelen maximale restwaarden. Nederland is vrij om te kiezen welke middelen hier worden toegelaten. Dat hangt bijvoorbeeld af van de gewassen die hier worden verbouwd. Als een bestrijdingsmiddel hier wordt toegelaten, geldt de maximale restwaarde van de EU-lijst. Zelfs als die méér zou toestaan dan we hier wenselijk vinden. Het alternatief is dan het middel niet toelaten.

De Codex heeft dus geen directe invloed op ons voedsel en op vitamines en mineralen. We hebben veel meer te maken met Europese regelgeving.

VITAMINES EN MINERALEN
De discussie over de invloed van de Codex op het gebruik van vitamines en mineralen is op gang gekomen na de vaststelling in 2005 van de "Guidelines for vitamin and mineral food supplements". In deze Guidelines wordt bijvoorbeeld aangegeven dat een supplement een minimale hoeveelheid aan mineralen of vitaminen moet bevatten van 15% van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid. Ook kunnen maximale adviesnormen voor vitaminen en mineralen worden vastgesteld. Van een verbod op vitaminen en mineralen is geen sprake. Deze Codex-richtlijnen hebben, zoals eerder gezegd, geen wettelijk status en ook regelen ze eigenlijk niets méér dan een al bestaande Europese Richtlijn uit 2002 (Richtlijn 2002/46/EG). In tegenstelling tot de Codex Alimentarius betreft die wel wetgeving die nageleefd moet worden en die los van de Codex Alimentarius tot stand is gekomen.

De Europese Richtlijn omvat onder meer een lijst van vitaminen en mineralen die in voedingssupplementen gebruikt mogen worden omdat de veiligheid ervan ondubbelzinnig is vastgesteld. Andere vitamines en mineralen mogen niet worden gebruikt, totdat hun veiligheid ook is vastgesteld. Het ligt ook nog in de bedoeling de Europese Richtlijn uit te breiden met andere nutriënten (zoals kruiden) die in voedingssupplementen voorkomen. Ook worden mogelijk binnenkort maximale doseringen vastgesteld voor vitaminen en mineralen in voedingssupplementen. Dit heeft volgens officiële bronnen te maken met de bescherming van de gezondheid van de consument. In de Codexnormen is dat (evenals in de EU richtlijn voor voedingssupplementen) terug te vinden doordat nutriënten pas toegelaten worden tot de markt na een uitgebreide veiligheidsevaluatie: het voedsel moet "veilig" zijn.

Nieuwsgierig geworden naar de rest? Neem dan een abonnement en u krijgt het blad ieder kwartaal thuisgestuurd, of bestel dit tijdschrift.

De Codex Alimentarius

Actueel